Saturday, 10 August 2019

Ebron y'n Nos - mis-Est 2019


This is a transcript for the August 2019 'Ebron y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #444.

Ebron y’n Nos – mis-Est 2019

Dydh da.

My a wre kewsel a-dro dhe’n loor yn mis-Gortheren, mes my a ankovas neppyth. Yma hwithrell gwrys gans Eynda “Chandrayaan-2” ow mos dhe’n loor.

An hwithrell Chandrayaan-2 kyns lonch. Imaj: ISRO

Gwelesheans an lester efanvos Chandrayaan-2 yn resegva a-dro dhe'n loor. Imaj: ISRO



Yth esa an lonch an 22a mis-Gortheren dhyworth Kresen Efanvos Satish Dhawan, Sriharkota, Eynda.
An lester efander a wra entra resegva a-dro dhe’n loor a-dro dhe 20ves mis-Est hag an tirell a wra tira war an loor yn mis-Gwynngala. Yma gwrandryell henwys Pragyan gensi. An dowlenn yw dhe dira ogas dhe aghel dyghow an loor, ha gwaytys yw dhe’n tirell ha’n gwandrell durya rag 14 dydh, neb yw unn dydh war an loor. An hwithrell y honan a wra pesya yn resegva a-dro dhe’n loor, ha gwaytys yw hi dhe oberi rag bledhen.

Yth esa an loor nowydh 1a mis-Est, kynsa kwartron 7ves mis-Est, loor leun 15ves mis-Est, kwartron diwettha 23a mis-Est ha loor nowydh arta 30ves mis-Est.

Yma an kowas ster kodha Perseid an mis ma, an ughella niver anedha dhe’n 12ves mis-Est. Yma an loor y’n ebron an bledhen ma, mes possybl hwath dhe weles nebes sterennow kodha.

Yma Yow ha Sadorn hwath gweladow y’n soth wosa howlsedhes, isel yn rannevesow Scorpius ha Saggitarius.
Yma Neptun yn ranneves Aquarius, orth y enebieth dhe’n degves mis-Gwynngala, mes nyns yw gweladow dhe’n lagas nooth drefenn y vos re bell dhyworthyn. Y vraster yw 7.8, le splann ages an gwanna ster a yllyn ni gweles a-dro dhe vraster 6 yn ebron tewl. Yth yw possybl dh’y weles dre dhewweler po pellweler byghan gans mappa dh’y dhismygi dhyworth sterennow, yma gwiasva www.heavens-above.com po medhelweyth hep kost Cartes du Ciel https://www.ap-i.net/skychart/en/start da rakhenna. Hemm yw an planet a wrug an steronydh kernewek John Couch Adams dargana dre an movyans Ouranos tennys gans an planet anwelys.
Mergher yw gweladow yn bora, yn Est-North-Est kyns an howldrevel. Y’n mis ma, Mergher a wra sevel a-dro dhe unn our kyns an howl. Rag ensampel, dhe’n 15ves mis-Est, Mergher a sevel orth hanter wosa peswar ha’n howl a sevel eth mynysenn wosa hwegh. Dhe’n unnegves warn ugens mis-Est, Mergher a sevel dhe seyth mynysenn wosa hwegh eur ha’n howl dewdhek mynysenn warn ugens wosa hwegh. Mergher a wra mos a-dryv dhe’n howl dhe’n peswora mis-Gwynngala, neppyth gelwys “superior conjunctiongans steronydhyon – a yll bos “unyans gwarthav” yn kernewek. Mar kwra Mergher po Gwener mos ynter an howl ha’n norvys, henn yw “inferior conjunction” po “unyans isella”.
Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel


Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel

 
Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel

Yn mis-Gortheren yth esa nebes dydhyow pooth y’n Breten Veur hag Europ. Yth esa tempredh 38.7 C kovskrifys yn Kargront, ha tempredhow an ughella bythkweth kovskrifys yn nebes gwlasow erell yn Europ. An bern ayr tomm a wrug mos dhe’n Arktek, hag meur a rew yn Ynys Las a wra teudhi.
Lorellow yw posek rag mires orth an effeythow chanj an hin, hag an hav ma, yma tanow koswik yn lies le, y’ga mysk Portyngal ha Russi hag Alaska.

Tanow koswik yn Russi ha kommol mog euthyk bras. Dhyworth https://www.esa.int/spaceinimages/Images/2019/07/Siberian_wildfires
Bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Monday, 8 July 2019

Ebron y'n Nos - mis-Gortheren 2019

This is a transcript for the July 2019 'Ebron y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #438.

Ebron y’n Nos – mis-Gortheren 2019

Dydh da. An mis ma, rag mis-Gortheren yma rann Ebron y’n Nos arbennik a-dro dhe’n loor.

Nans yw hanterkans bledhen, yth esa an kynsa stervarnoryon Neil Armstrong ha Buzz Aldrin tira war enep an loor, y’n dowlenn Apollo 11.
Apollo 11 a veu lonchys dhe’n 16ves mis-Gortheren 1969, hag an unses lorel a diras war an enep y’n Mor Kosoleth dhe’n 20ves mis-Gortheren.

Pymp tirellow Apollo pella a diras war an loor bys dhe Apollo 17 yn mis-Kevardhu 1972.

An mis ma, yma loor nowydh dhe’n nessa mis-Gortheren, kynsa kwartron 9ves mis-Gortheren, loor leun dhe’n 16ves mis-Gortheren, diwettha kwartron 25ves mis-Gortheren ha’n loor nowydh arta an kynsa mis-Est.

Dhe’n nessa mis-Gortheren, yma difyk an howl, hag an loor tremena a-rag an howl, mes ny vydh gweladow yn Kernow. Yn Amerika Deghow y fydh gweladow, hag y fydh difyk kowl yn rannow Chile hag Arghantina.

Yma difyk an howl arta yn Chile hag Arghantina nessa bledhen dhe’n 14ves mis-Kevardhu 2020, pella dhe’n deghow, ogas dhe’n Gwlas Kembrek.

Yma difyk an loor dhe’n 16ves mis-Gortheren.
Nyns yw an difyk kowal mes y fydh nebes moy es hanter an loor yn skeus ynter naw eur ha hanternos yn gorthugher an 16ves.

Yma towlen dhe’n Amerikanyon dannvon stervarnoryon dhe’n loor arta. Yn towlen henwys “Ragdres Artemis”, i a vynn aga dannvon eno erbynn 2024, saw pymp bledhen a-lemmyn. Ni a wel mar pe hemma possybl.





Yma lorell a-dro dhe’n loor, henwys Lunar Reconnaisance Orbiter (po Resegvell Hwithrans an Loor) a wrug NASA dannvon dhe resek a-dro dhe’n loor ha’y studhya. An lorell ma a vedha orth an loor rag deg bledhen lemmyn.




Yma nebes dowr y’n gweres an loor esa diskudhys gans Resegvell Hwithrans an Loor yn gwiskas a’n gweres yn-dann an eneb. Yma yn lies rannow an enep 200 bys dhe 500 rann yn milvil a dhowr y’n gweres.
Hwath moy sygh yw es pub gweres war an norvys, mes martesen y fydh possybl kavos dowr diworth an gweres rag tus a drig war an loor y’n termyn a dheu.
Imaj: www.nasa.gov/press-release/goddard/2019/ladee-lunar-water

Yma powyow erell ow tannvon robotys dhe’n loor y’n termynyow ma. Negys a Israel a dhanvonnas tirell, mes soweth ny wrug hi tira, saw skwattya orth an loor an 11ves mis-Ebrel.
Imaj: www.space.com/beresheet-moon-lander-crash-site-photos.html

China a wrug tira Chang’e 4 war fas pell a’n loor 3a mis-Genver an bledhen ma, ha gwrandryell Yutu-2. Ymons i hwath oberi. Yth esa nebes losow ha hwesker yn arbrov y’n direll, mes i a dheuth ha bos re booth hag i a verwis. Yth esa avalow dor, ha losow arall Arabidopsis thaliana neb a wra tevi avel hwenn y’gan lowarthow.

Yma towlen dhe China dannvon tirell Chang’e 5 y’n mis-Kevardhu an bledhen ma a wra dehwel sampel a’n loor dhe’n norvys. Yma towlen dhe dannvon stervarnoryon mes ny vydh kyns an dew vil ha tridegow. A vydh an Amerikanyon kynsa? Termynyow dhe les yns.


Y’n mis-Metheven yth esa kommol golowys y’n nos “noctilucent clouds” gwelys yn Breten Veur hag Europ. Hemm a hwarva ha kommol ughel y’n ayrgylgh hwath golowys gans an howl kyn nag yw an howl y’n ebron dhyworth an dor. Kommol a’n par na yw y’n mesosfer, orth ughelder a-dro dhe 80 kilometer. Ymons i gwelys an moyha menowgh yn nosow hav, hag an howl hwath gwelys dres an nos dhyworth ughelder an mesosfer.
Imaj: Bertrand Kulik dre spaceweathergallery.com/nlc_gallery.html
Bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Nowedhheans 

Lies den a welas difyk an howl dhyworth Chile hag Arghantina
Imaj: Gwenael Blanck dhyworth Coquimbo, Chile, dre spaceweathergallery.com
Imaj: Petr Horálek dhyworth Mirji ESO La Silla, Chile
Yma hwithrell arall ow mos dhe'n loor, dhyworth Eynda. Hemm yw Chandrayaan-2 ha a wra tira ogas ha aghel deghow an loor gans tirell henwys Vikram ha gwrandryell henwys
An lonch a vydh war 15ves mis-Gortheren dhyworth Kresen Efanvos Satish Dhawan, Sriharkota, Eynda, hag an tirans vydh 6ves mis-Gwynngala. Yma gwrandryell henwys Pragyan gensi.




www.sciencemag.org/news/2018/01/india-plans-tricky-and-unprecedented-landing-near-moon-s-south-pole
directory.eoportal.org/web/eoportal/satellite-missions/c-missions/chandrayaan-2
www.isro.gov.in/chandrayaan2-payloads
kosmonautix.cz/2019/07/indie-se-poprve-pokusi-pristat-na-mesici

Friday, 21 June 2019

Cornish corpus word clouds with the assistance of the Institute of the Czech National Corpus

Intro

Kwords is an online tool available at kwords.korpus.cz from the Institute of the Czech National Corpus. It is optimised for Czech or English but it is possible to use for other languages by uploading your own reference text.
I have fed it with the traditional Cornish texts (originally prepared in digital form by Keith Syed of KDL), which I have stripped of all except the Cornish text itself. They are at my bitbucket repository.
My method has been to use Origo Mundi as a reference text and compare everything else to it. Normally you would use a much more extensive corpus but this doesn't really exist for Cornish. There is an option to exclude certain non-content words as pronouns, prepositions, conjuctions and numbers but this is only available in Czech and English.
The word clouds below are the keywords that the software has detected in each text, by comparison of the frequency of words within the text, to that of the words within the reference corpus (i.e. in this case, Origo Mundi).

Passyon agan Arloedh

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

drehevyskallawuthylhanethapertherodesfolbileniskilagalilatrygystewlysbyttegynskentrowmesterglywaskevysbarthkemmeraslaghysdyghtysgowsasyesuwodhyapaynysjustismariayntredhayndellmaylliyudasgrowsgewsisedhewonpilatyesuskristpederleverisethesavonesskrifysladerworthybisodywvynnaensbedhesveukemmyssynsikrowsvynnasjowlfeubennliesgorryswelasieurmaythkorfnynsythvoshidrepanorthdhedhaymabmeurdhevunnganshagdellpurnnymarnaragmayhayndhewarollywbysow

Bewnans Meryasek

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

nessaglywisongrassyesKernowsyghtVeryasekplesyesTewdardaderBretengwylvosemperouryurldhragonSylvesterWolkommgrassyesturantwordhiderMariaMeryasekYesudhyarlydhipysibeuKristdisongenowghsynsysjowlgalloesekDheommalelliesbynythayredihwipowwirpurythsursertandenvymeurnivynnmaywnydhymmoeusmardhynlemmynydhenadhbosgansnynowdhymmhebevthhabysArloedhdellvydhtydharagolldhiswarhagDyw

Gwreans an Bys

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

wondryspryvkevyskynthordyrbythkwethedrekkryswordhiHemmapaynysLusiferserpontdrefennDerHennaderorwtradhywelesomaythragdhoHwidoutwelprysKaymmeslelRakhennavrasHaommajyhennapuroovpubAdamgwrysdhymmovyyweustyvynnnyvydhdhymmdhemarbysnnamayhaghaowgansevTaswrathynhebdhisollDywdharag

Passio Christ

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

VabAnnastothgrowsloselLeverewghNazareHennatreysPederIouynCrystMyghternThasjustisYedhewonIhesuworthGodhedhywdhykoedhMablowenagwasmaravosHahwimeurdensertannebdhodhoydadredhevmarnypanlemmynywgansbosynwarragnnamahagnidellArloedhwrabysdheolldhisowthmayDywdhahahebvydh

Resurrectio Domini

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

VernonaprysongwelasdasserghikrysdhasserghiPilatMyghternMariadasserghysThomasCrystIhesubedhhedhywsevvonesdhygowdheuthMabkorfveujoynevvosmarowythmeurhwisurevArloedhnypurmardreniydhymmonanlemmynywtyyndelldhegansragbysowmahavydhthhaghebolldha

Pregothow Tregear

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

IreneusPERkontrariglorimenyakolonnowYndellmaAwgustinusyaIDENIMagesskrifapartdiskwedhysfolyaynnonmatervnderstondingiibeghosowYnwedhauncientsakramentepystylKatholikQUIAHOCMEhollAUTEMjerytapowerADesonlyverapostlysdyskansQUODMatthewVTsuffrainsubstansYowanndheragkaraDEIstatnaturverinenaderSEDCORPUSyndellmawarbynndhiapanaonlyRomEglosQUIDEerellawtoritaPowlkatholikSkryptorNONchaptraPedergeryowESTINSavyourETeglosfatellKristwrellaworthresonbaraSanshennanodhoYesusskrifystebelhonanusiwrugpogoescherytarannYesuesavosveuaralllieskynsaSpyryskorflelkowsagandhiworthythkighemmaHarinynsoniyllymadreevmaagahennaynwedhonanreshwihaywdhennebdenybosnagansmarynowragollhagdhpaneuswranybys

Tolkein

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

fydhavgeverdybavtybigilanowodhowskilaallasButterburlammaswydhhwedhelfenesterhedhisomglyweslieskweythwrussworefanomglywasyowynkrybdreylyaspalsgeryowdisliwesensavonpellderesedhasskeusvoesprederusowrEndBriBagbreowglywasElfowhobytlentgoedhasstevelldhosKoesdiwetthaayrgriasyeynGoldberriniwlWeltiwedhwovynnasmartesenerellvrekoselvirassevisvythdrefennhynsMerrikeverPypynShayrdiworthSamBylboTomMesFrodonebesesapoleverisEnaYthmesneppythdheuthbeukleromarnaskothowthEvnansdarasgasagolowfordhmiresethhowldosarallythsevelortovoshwirevIhonanimoyhirwosaorthveunynsvyagaHahidresgulhagmosdreNynsesbosleYgansYmahayndhekynsunnresyenadhndamartaowpanYnnanymanipurdhymmragbys

Skeul an Yeth 1

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

PamskavesovskolgothlestrierhwegynnowkuntellesredyagathPedersalowmartesenpoyntesensbravDyganasglewavtraowmebylstampyeynfeusikmynysennesonspronterfolennyethrudhnessawodhestaFatlahwedhelgwerthysYowannNosporangadoramarikarrjikadorkonvedhesEsaKernewekavonJoripeswarkeurnebonanNebeserellkernewekOttommamawMariastevellgourrybkiUsiHemmOttenaMrgegingewerlowarthFatellvoeskarregloslyverdybavYwplegEusNagPleDaPyugensostelesengesysPiwYthesedhaRokothYmaanwoeshelPythnowydhpraswarnynshiesachidarasmeslowrNynsohevelnynsythoHiNieurarghansywgwinhemmaKemmerenamahirgenesdalemmynNymardelleusevnawarngansydheowynhadha

Solempnyta

Kommolenn Ger-alhwedh - Keyword cloud

GovvythSowsMesPowyethShakespeareHenrySowsnektavesnebesponynsoleommaNynsvymaywragnyyndhehaow
Screenshot of the full output for Bewnans Meryasek

 

Applications

There are a number of applications of this kind of analysis illustrated in the talk slides here at Workshop on Quantitative Text Analysis for the Humanities and Social Sciences in April 2016 at Brown University.
Comparison of annual addresses by Gustav Husák against a reference of a current corpus to using a communist newspaper. slides Václav Cvrček & Masako Fidler

The future plans = something that everyone "wants" rather than something we "will do". slides Václav Cvrček & Masako Fidler

slides Václav Cvrček


We can see that choosing a different reference corpus leads to different keywords being noted by the software as important.
With Cornish we only have a small corpus available so our future plans are that in the next five-year plan we increase the output of Cornish.

Gwren ni ynkressya agan eskorrans geryow Kernewek! Yn-rag kowetha yn unnveredh kuntellek! Gyllyn!