Friday, 4 January 2019

Ebrenn yn nos mis-Genver 2019

Here is the transcript for the Ebrenn y'n Nos segment for January 2019 for Radyo an Gernewegva, broadcast in #413:

Ottani dhe’n diwedh 2018 ha mires a-rag orth bledhen nowydh 2019.
Yma meur a taklow ow hwarvos lemmyn yn kever efanvos.

An lester-efanvos NASA, OSIRIS-REx a wrug dos dhe’n planetik Bennu, hag a wrug y dhrehedhes an tressa mis-Kevardhu. Ev o lonchys an 8ves Gwynngala 2016.
Yma Bennu planetik diantell, drefenn bos ev yn resegva gans galloes skwattya an norvys. Yma chons onan yn 2700 ev dhe skwattya an norvys ynter an bledhennyow 2175 ha 2199. Kynth yw saw 492 a veter y myns, y fia euthyk mar kwra ev skwattya an norvys. OSIRIS-Rex a wra studhya Bennu, ha’n towlenn yw dhe gemmer sampel an 4a mis-Gortheren 2020 gans tava an planetik gans bregh robotek. Mar kwra puptra mos yn ta, an sampel a wra dehweles dhe’n norvys yn mis-Gwynngala 2023.


New Horizons, an hwithrell a dhresneyjyas Pluto, a wra dresneyja an taklenn grogys Kuiper (486958) 2014 MU69 dhe Dy’Kalann 2019. An taklenn ma yw henwys yn ansodhogel “Ultima Thule”. Ev a vydh 43.4 unnses steroniethel a’n howl ha New Horizons y dresneyja. Onan unnses steroniethel yw pellder an howl dhe’n norvys. http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2018/0124-new-horizons-prepares-for-2014mu69.html

Yma hwrithrell nowydh war enep Meurth. An tiror “InSight” a diras dhe’n hwegves warn ugens mis-Du. Yma seismometer ha hwrithrell gwaskedh ayr dhedhi. Dre hemma, yth yw possybl dhe glywes an gwyns war Meurth.

Ottomma nebes an son, ughelhes gans 2 oktav:


Yma tarder dhedhi ynwedh a wra musura tempredh dor Meurth bys dhe pymp meter yn-dann an enep. https://mars.nasa.gov/insight/spacecraft/instruments/hp3/








Soweth, nag eus nowodhow diworth an gwrandrell “Opportunity” war enep Meurth. Yma NASA hwath ow koslowes orth sinell radyo dhiworto.

An hwrithrell howl Parker a wrug hy hynsa nesheans dhe’n howl yn salow 6ves mis-Du, hag a wra dos ogas dhe’n howl arta yn mis-Ebrel.



Yth esa loer leun 22a mis-Kevardhu, ha diwetta kwarter 29ves mis-Kevardhu. Yma loer nowydh 6ves mis-Genver, kynsa kwarter 14ves mis-Genver, loer leun 21a mis-Genver, ha diwettha kwarter 27ves mis-Genver.
Yma difyk an loer dhe’n 21a mis-Genver, mes y fydh res difuna a-varr orth y weles.
Skeus an norvys yw diberthys ynter ‘umbra’ ha ‘penumbra’, henn a styr, yn leow y’n umbra, an howl leun yw gorherys, mes yn penumbra saw rann an howl yw gorherys. Yn difyk, an loer yn hy resegva a movya dre skeus an norvys.
Mars yw an loer saw yn skeus penumbra, nyns yw an difyk apert, mes mars yw an loer yn umbra, yth yw an loer gans brath kemmerys dhe ves.
Yn difyk kowal an loer, oll an loer yw yn umbra, ha tewl, mes nebes golow dasfreythys dre ayrgylgh an norvys a dhrehedhes an loer hwath. Awos henna, yth yw hwath gweladow, rudh ha tewl.
An difyk umbra a durya a 03:33 bys dhe 06:50, ha’n difyk kowal a 04:41 bys dhe 05:43.


An planetys, Yow ha Sadorn yw re ogas dhe’n howl y’n ebrenn lemmyn orth y weles, mes Meurth yw hwath yn ebrenn gorthugher ha Gwener yw gweladow yn bora, avel “Borlowen”. An hen Grekyon a’n jevo dew hanow rag Gwener Hesperus yn gorthugher ha Phosphoros yn bora, kynth yns I an keth planet. Dhe’n 6ves mis-Genver, Gwener yw orth hy brassa pellder yn ebrenn diworth an howl. Res yw difuna a-varr ha mires orth an ebrenn est kyns an howldrevel.


07:30 kh 6ves mis-Genver 2019, ow mires orth an soth-est. Gwrys gans Cartes du Ciel


Bys nessa prys ha bledhen nowydh da dhywgh hwi oll!

Tuesday, 18 December 2018

Ebrenn y'n Nos mis-Hedra 2018

Here is the transcript for the October 2018 segment of Ebrenn y'n Nos (Sky at Night) broadcast in Radyo an Gernewegva #400

Ebrenn y’n nos - mis-Hedra 2018

Yn hanter-bys north, ottani yn kynyav. An howl a wra esedha a-varra pub nos, ha'n nosow dhe hirhe. Tredhegves warn ugens mis-Gwynngala o an kehysnos, ha'n nos kehys ha'n dydh.

Kepar hag y’n hav ma, yma nebes planetys y’n ebrenn gorthugher. Yow yw kales dhe weles lemmyn, isel yn ebrenn soth-west wosa an howl dhe sedha. Sadorn yw isel yn Soth wosa howlsedhes, hag a wra sedha kyns unnek eur, hag a-varra diwettha yn mis

Meurth yw apert isel yn Soth yn gorthugher, yn rannneves Capricornus, mes le a splannder es mis-Gortheren, drefenn nyns yw mar ogas lemmyn. Dhe dhalleth mis-Hedra y vraster yw -1.3 ha diwedh mis-Hedra -0.6. Henn yw hwath moy splann es pub sterenn gweladow a Gernow saw Sirius.

NASA a wrug lonchya an Hwithrell Howl Parker an 12ves mis-Est. An towl yw dhe studhya an howl ha'n hwithrell mos moy ogas es pub hwithrell arall kyns. Dhe’n 13ves mis-Gwynngala, an system yeynhe o skychys yn fyw, ha dowr ow mos dre an panellys howl ha dewynnadoryon dhe lehe tempredh an lester-efanvos.
yth
An Hwrithrell Howl Parker kyns ev dhe vos lonchys. Notyewgh an dewynnadoryon du a-wartha dhe'n hwithrell ha'n skeus-toemmder orth an topp.

https://blogs.nasa.gov/parkersolarprobe/2018/09/14/parker-solar-probes-solar-array-cooling-system-fully-activated/

An hwithrell howl Parker a wra mos dhe'n ogassa 3.8 milvil a vildiryow diworth an howl. Ev a wra durya seyth blydhenn dhe mos ena, hag usya gronnedh an planet Gwener yn unn dresneyjya dhe kavoes an uskitter bras dhe neshe an howl. An kynsa nesheans dhe'n howl a vydh mis-Du an vlydhen ma.
Yth esa an lonch 12ves mis-Est 2018, an kynsa dresneyjyans Gwener 3a mis-Hedra, ha'n kynsa howlnesva 6ves mis-Du. parkersolarprobe.jhuapl.edu/The-Mission/index.php#Journey-to-the-Sun
An norvys yw trydhek milvil ha peswar ugens a vildiryow diworth an howl. Ytho, pan vydh an hwithrell yn y resegva finel, krevder an howlsplann a vydh bys dhe 600 gweyth y grevder omma.

Y fydh res usya skeus-toemmder, gans tewder a 4.5 meusva, gwrys a "komposit karbon". Ny yll an hwithrell mires orth enep an howl, awos krevder an howlsplann ena, mes yma daffar dhe studhya an mesyow tennvenek, temmigow nerthek an gwyns howl ha'n ayrgylgh howl, an korona.

Ny wrug an wandrell NASA 'Opportunity' war Meurth bos kestavys hwath. An wandrell a wrug kestava an norvys diwettha dhe’n 10ves mis-Metheven, wosa moy es peswardhek blydhen war enep Meurth a-ban 2004. Yth esa tewedh doust bras war Meurth, ha nyns esa howlsplann lowr rag hy fanellys howl. Dhe dhalleth mis-Gwynngala, myns doust yn ayrgylgh Meurth a-dro dhe Opportunity o isella, hag ynjinoryon NASA a wra tybi bos howlsplann lowr dhedhi dhe dhaskarga hy batri. I a wra assaya hy hestava pub dydh. Govenek a’m beus vydh an wandrell ma klewys arta. Y’n termyn a dheu, martesen lestri radyo Goonhelghi a wra keskommunyans an par ma.


Moy a gedhlow diworth: https://mars.nasa.gov/news/8360/six-things-about-opportunitys-recovery-efforts/

An lester-efanvos Nihonek Hayabusa 2, a wrug drehedhes an planetik Ryugu an Metheven ma, a sewenas lonchya y dhiw wandrell vyghan, henwys MINERVA-II-1 (yth yw akronym, kales dhe dreyla dhe Gernewek - Micro nano experimental robot vehicle for Asteroid, the second generation). An gwandrellyow a wrug tira war an planetik kynsa warn ugens mis-Gwynngala. An planetik Ryugu yw ogas hag unn kilometer a-hys.
Shap an planetik Ryugu gwrys gans Pennskol Kobe. Kevrenn: www.hayabusa2.jaxa.jp/topics/20180711bje/index_e.html
 Kredit imaj : Kobe University, University of Aizu (shape model creation), Auburn University (video creation), JAXA

An gwrandrellyow MINERVA-II 'Hibou' ha 'Owl' www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20180919e www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20181213e_MNRV-II1
An gwandrellyow yw ogas hag unn kilogramm kettep onan. I a yll lyfansas a-dro dhe’n planetik, ha tenna skeusennow anodho ha mesura tempredh hag erell. Dre usya an dhiw anedha, i a yll musura an shap trymynsek. Gans pub lamm, drefenn bos an gronnedh pur wann, an wandrell a yll lyfansas 15 meter, ha’n lamm a dhurya pymthek mynysenn. I a wra oberi yn omrewlys, heb edhomm gortos rag gorhemmynadow diworth an norvys pub termyn.
Imaj ensampel an enep diworth an wrandrell 1B 'Owl'. www.hayabusa2.jaxa.jp/en/topics/20180927e_MNRV

Ebrenn y'n Nos mis-Gortheren 2018

Here is a transcript of the Ebrenn y'n Nos (Sky at Night) segment for Radyo an Gernewegva. This was for July 2018, though I was a bit delayed in recording it, so it went out late near the end of the month:

Audio: anradyo.com/2018/07/27/rang390

Ebrenn y’n nos mis-Gortheren 2018

Hav yw lemmyn, ha’n nosow yw berr, mes hwath yma taklow dhe weles y’n ebrenn.

Gwener yw y’n ebrenn gorthugher wosa an howl dhe sedha. Gwener yw an splanna taklenn y’n ebrenn wosa an howl ha’n loer. Y’n hav ma, hi yw y’n west po north-west isel y’n ebrenn wosa an howlsedhes.
Yma planetys arall y’n ebrenn ynwedh. Yow yw yn soth an ebrenn a-dro dhe dheg eur gorthugherweyth dhe dhalleth mis-Gortheren ha nebes a-varra diwettha y’n mis. Yth yw yn rannneves Libra, ha nyns yw ev pur ughel y’n ebrenn. Sadorn yw gweladow ynwedh, le splann ha diwettha y’n nos, isel y’n ebrenn yn rannneves Sagittarius. Orth kynsa mis-Gortheren, Sadorn o y’n soth a-dro dhe unn eur myttinweyth. Mes drefenn y dheklinyans yw pell dhe’n soth, a-dro dhe -22.5 a dhegreow, nyns yw ughel yn ebrenn diworth omma y’n hanter-bys north.

Meurth yw planet pur splann an hav ma. Mes soweth nyns yw Meurth pur ughel yn ebrenn nyneyl. Dhe dhiwedh mis-Metheven, y splannder o -2.2, an keth ha Yow, hag a wrug sevi dhe 23:37 ha bos ughella dhe 03:39. 15ves mis-Gortheren, y splannder yw -2.6 ha sevel dhe 22:45 ha bos ughella dhe 02:37 y’n myttin. An dydh pan hwra Meurth an splanna drefenn y bos an mohya ogas dhe’n norvys yn y resegva, yw 31a mis-Gortheren. War an jydh na, y splannder a vydh -2.8 ha sevel dhe 21:32 ha bos ughella dhe 01:13. Y’n termyn na, Meurth a vydh an tressa taklenn y’n ebrenn nos, wosa an loer ha Gwener.

Dell vydh usys, Yow yw splanna es Meurth, nyns yw yn fenowgh Meurth dhe gavoes moy a splannder es Yow, mes dhe diwedh mis-Gortheren yth yw. An reson yw dhe diwedh mis-Gortheren ma, Meurth yw y moyha ogas dhe’n norvys. Resegva Meurth yw hirgylghek, ha resegva an norvys yw ogas dhe gylgh. Drefenn an norvys yw nes dhe’n howl, an norvys a wra mos a-dro uskissa, ow kowlwul resegva yn 365 a dhydhyow. Meurth yw pella, hag ev a wra kowlwul resegva yn 687 a dhydhyow. Ytho, traweythyow an norvys a dremena dres Meurth. Henn a hwarvos pub 780 a dydhyow.

Delinyans diworth Mirva Steronieth Kenedhlethel Nihon


Pan vydh planet a-dal dhe’n howl y’n ebrenn, henn yw enebieth, hag an planet yw gweladow yn kres an nos. Drefenn an planet yw an moyha ogas yn y resegva dhe’n norvys, ev yw an prys y moyha splannder. Nyns yw pub enebieth Meurth par drefenn y eskresekter. Mars yw Meurth ogas dhe’n howl yn y resegva pan hwra an norvys y dremena, an pellder yw le, ha Meurth a dhiskwedh brassa ha splanna es dell vydh usys. An termyn ma, Meurth a wra bos 35.8 milvil a mildiryow, po 57.6 milvil a gilometrow a’n norvys dhe 31ves Gortheren.

Imaj diworth LacailleOz


War eneb Meurth, yma tewedh doust bras y’n termyn ma. Onan an gwandrellyow robotek war Meurth, ‘Opportunity’ yw yn mysk an tewedh, ha nyns yw possybl an wandrell oberi drefenn nag eus howlsplann dh’y nerthhe. Dell waytyav, y fydh sinell klywys diworto arta. https://mars.nasa.gov/news/8348/opportunity-hunkers-down-during-dust-storm/

Yma towlenn dhe NASA danvonn tro-askell dhe Meurth. Henn a wrussa bos kamm kynsa nowydh dhe dhenseth, drefenn na veu nevra jynn-nija war bys arall bythkweth. Gans an efanvos Mars 2020, y fydh tro-askell vyghan, ogas dhe 1.8 kilogram, braster kepar ha ‘pel medhel’ (ynter pel tennis ha peldroes) gans lownyow gevell kontrarosellek a wra trelya 3000 tro pub mynysenn. Henn yw degplek kevradh rosella tro-askell war an norvys, drefenn bos an ayrgylgh war Meurth tanowa. https://www.nasa.gov/press-release/mars-helicopter-to-fly-on-nasa-s-next-red-planet-rover-mission https://youtu.be/oOMQOqKRWjU





An efanvos Nihonek Hayabusa 2 a wra neshe an planetik Ryugu. Ev a wrug kemmer nebes skeusennow anodho seulabrys, hag an towlenn yw dhe besya y neshe ha tira yn mis-Gwynngala po mis-Hedra, kemmer sampel anodho ha’y dehweles dhe’n norvys yn mis-Kevardhu 2020.
 https://spaceflightnow.com/2018/06/20/asteroid-ryugu-revealed-by-approaching-japanese-spacecraft/

An loerell Sentinel 5-P esa lonchys warlyna, usi ow mires orth an norvys dhe dhiskwedh myns a nebes gassow yn agan ayrgylgh, dre spektrometer golow a-wel ha golow isrudh. Y fydh usadow dhe vires orth defolans ayr, ow komprehendya karbon monoksid, oxsids nitrogen, sulfur dioksid ha methan. https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-44550091

https://www.esa.int/spaceinvideos/Videos/2018/06/Copernicus_highlights

Karbon monoksid yn Asia

http://www.esa.int/Our_Activities/Observing_the_Earth/Copernicus/Sentinel-5P/Copernicus_Sentinel-5P_releases_first_data

Sunday, 9 December 2018

Chilli and tomato harvest

This is from the end of October, when I harvested all remaining chilli, sweet pepper and tomato fruits both on the patio outside my flat and at my parents greenhouse.

Some Peppadew and other chilli plants, along with a sunflower that never actually flowered because its flowering head was eaten by snails

Various types of chilli and sweet pepper
Lots of green tomatoes ready to be made into chutney
Various chillis, peppers and tomatoes

Tomatoes and some more Peppadews

Saturday, 11 August 2018

Chilli plant breeding

If there are any readers of this blog, apologies for not writing anything about my plants for a while. The tayberries were a success, and I had 2 and a bit jars of jam made which has almost all gone now unfortunately. If I get time I will write a bit about the stem cuttings I have made at some point.

Meanwhile my chilli plants have grown, and now some of them have been upgraded to larger pots.

I'll show three of my plants in more detail, these were all from seeds I collected from plants I grew last year, which came from a mixed pack of chilli seeds I bought in Mallets (also supplier of the Perak planters above which were on special offer).


In the mixed seed pack, I had four varieties but wasn't sure exactly what they were. As far as I can tell they were:

  • Some kind of habenero, the fruits I harvested last year had no seeds in, but I did overwinter some of these successfully and they seem to be fruiting better this year.
  • A jalapeno that ripened to dark green, which I didn't plant any seeds from, and none of which survived the winter.
  • A chilli plant that was quite large that produced fruits similar to the one in the middle above, green and eventually ripening to red. These plants all died over winter, but I had seeds from them, including the plant in the middle here. It looks similar to Anaheim.
  • A plant that had smaller green pods that ripened to yellow. I think this was probably either Golden Cayenne or Aji Limon. I overwintered one of these plants, and also collected seeds from some of them, although I only have 2 plants (including the one on the right) that were from seeds that didn't get mixed with the larger red chillis.


This plant, 18119 is an offspring of 1701, which has similar looking leaves, and fruits that start green and turn yellow.
This plant, 18187 is from seeds  from 1708 (similar to 1701) and 1715 (the large red Anaheim? chillis) which got mixed together before planting. The appearance of the plant is more like 1715.

This is 18157, which has long thin leaves quite reminiscent of 1701, but fruits that ripen to red. However they first turn yellow, which the Anaheim-type one didn't, they went straight from green to red.
 It is interesting that 18157 seems to show a mixture of characteristics of the yellow and the red chillis, so I wonder if this is cross-pollinated between the yellow and red chillis.

Monday, 4 June 2018

Hanging baskets growing well, and sweet peas starting to flower

3rd June 2018


Lots of growth in the hanging baskets

The Tayberry and thornless blackberry shoots at the top left
More of the tayberry, with sunflowers, and pepper plants on the ground
Sweet pea now in flower on the left
Lots of chilli/sweet pepper plants on the ground


Toscana strawberry




Strawberries, and Nicotiana in the lower basket



More nicotiana, nasturtium and California Poppy (Eschscholzia)




Sunday, 13 May 2018

Tayberry in flower and progress of other plants

Since the last post, my tayberry plant has continued to grow well, and has now started to flower, so hopefully there'll be plenty of berries in a while.

Tayberry flowers are visible top-left.
The tayberry plant with two flowering shoots.

A Toscana strawberry plant in flower

Close-up of Toscana strawberry flowers.


some of the chilli seedlings in my mini-greenhouse

Dwarf sunflowers at the front. I've also just planted some coriander in some of the trays.

Some more of the chilli seedlings in the mini-greenhouse