Showing posts with label saturn. Show all posts
Showing posts with label saturn. Show all posts

Tuesday, 29 October 2019

Ebrenn y'n Nos mis-Du 2019

This is a transcript for the November 2019 'Ebrenn y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #456.

Ebrenn y’n Nos – mis-Du 2019

Dydh da.

Yma neppyth arbennik y’n ebron dydh an mis ma. 

Yma treustremen Mergher dhe’n unnegves mis-Du. An planet Mergher a wra alinya dhe’n Howl yn unyans isella yn fenowgh, mes drefenn resegva Mergher yw ynklinys na wra Mergher mos a-rag an Howl yn poran pub tro. Mergher a wra mos a-rag an Howl dhe 12:35 dhe’n unnegves mis-Du, ha dres hwegh our y hwra kylgh du planet Mergher treustremena an Howl.


Transit of Mercury on November 11 2019 diworth LarryKoehn war Vimeo.
www.shadowandsubstance.com/?p=142


Na wra mires orth an Howl gans lagas noeth po gans pellweler po devis optek arall, saw gans sidhel howlek dhe iselhe golowder ha dewynnyans toemmder a’n Howl. Krevder an dewynnyans a yll gul damaj dh’agas dewlagas. Fordh arall gweles an Howl yw dre valegans, gorra folenn paper a-dryv an lagattell dewweler po pellweler.


Imajys diworth lyvrik an Kowethas Stereieth Ryel:
Y fydh fordh arall y weles, dre an kesroesweyth diworth loerell NASA Solar Dynamics Observatory war an wiasva omma: mercurytransit.gsfc.nasa.gov

Yma komet usi orth y vos dres agan system howlek a wrug mos diworth spas yntersterek. Yth o diskudhys gans steronydh bodhesik Gennady Borisov. Y hanow sodhogel yw 2/I Borisov drefenn yth yw saw an nessa taklenn yntersterek re bos diskudhys, gans resegva hyperbolek dhodho, nag yw kelmys dh'agan system howlek.
An kynsa taklenn yntersterek yw ʻOumuamua diskudhys yn 2017. Drefenn nag o koma po lostenn dhodho, yth o gelwys avel asteroid yn le komet, ha henwys wosa ger Hawaiiek a styr 'aspier'.


An komet Borisov a wra treyla dres an system howlek saw unnweyth ha mos dhe-ves arta bys dhe dhownder spas yntersterek.
Y howlnesva a vydh 7ves mis-Kevardhu 2019, hag yw 2 unnses steronieth diworth an howl hag ogas dhe'n keth diworth an norvys. Ny vydh pur splann, dell hevel y fydh edhomm pellweler bras dhe'y weles.
Komet yntersterek 2/I Borisov. Imaj: Mirva Gemini/NSF/AURA


Gennady Borisov gans y bellweler. Imaj:Тимура Крячко

www.fontanka.ru/2019/09/13/052 (yn Russek)

Yma ugens loer nowydh diskudhys a-dro dhe Sadorn.
Loerow Nowydh diskudhys dhe Sadorn. Imaj: Carnegie Institute for Science
Lies a'n loerow Sadorn yw henwys a-wosa an Titanys diworth henhwedhlow Grek. Mes, lemmyn yma moy a loerow Sadorn es Titanys Grek. Ytho, nebes a'n loerow yw henwys a-wosa kewri diworth henhwedhlow erell. Yma loerow henwys a-wosa kewri Inuit, Norgaghek ha Keltek! Pyneyl anedha yw ervirys herwydh parametrow an resegva.

Y'n 20 loerow nowydh, dew anedha yw diworth an bagas Inuit, seytek yn bagas Norgaghek, hag onan yn bagas Keltek.
An steronydhyon a wra govynn orth profyansow henwyn, yn maner kepar hag a wrussons i rag loerow Yow, ha'n skol yn Lanneves a brofyas "Pandia".



Y hyll kewri Kernewek ri hanow dhe'n loer nowydh diskudhys yn bagas keltek.

An loerow Keltek seulabrys yw Tarvos, Albiorix, Erriapus ha Bebhionn.
Tarvos yw Tarvos Trigaranus diworth henhwedhlow Gaulek. Yma koloven yn Paris "koloven an marners" gans imaj tarow gans tri garan usi ow sevel warnodho.

Tarvos Trigaranus ha Vulcan. Imaj: Wikimedia Commons
Albiorix yw kowr Gaulek, ha'n hanow a styr "Myghtern a'n bys". An kynsa elvenn yw kognat dhe elfydd yn Kembrek Kanol, ha martesen an hanow y'n Kernewek yw Elvydhruw. Ev o kelmys gans an duw Romanek Meurth.
elfydd1 
[< Clt. *albíi̯ō o’r gwr. *albho- ‘gwyn’, fel yn yr e.p. Gal. Albiorix, Albiorica; dengys ystyr (b), fodd bynnag, ddarfod tybio fod perthynas rhyngddo a’r Llad. elementum] 
eb.g. (bach. elfyddan) ll. (adran (b)) elfyddau, elfyddion.
a  Byd, daear; tir, gwlad, rhanbarth, bro, ardal, cymdogaeth:
world, earth; land, country, district, neighbourhood. 

Erriapus yw duw Gaulek arall, ha Bebhionn yw duwes Iwerdhonek o kelmys gans dineythyans flogh. Styr an hanow yw "benyn deg" po "benyn velodius".

An loer nowydh a yll bos henwys rag kowr kernewek yw S/2004 S 24 en.wikipedia.org/wiki/S/2004_S_24

Martesen y hyllyn ni profya henwyn Kormoran, y wreg Kormelian, Bolster, po Tregeagle avel hanow rag an loer nowydh.
Delinyans an kowr Cormoran a wra ladra gwarthek. Delinys gans Arthur Rackham yn lyver gans Flora Annie Webster Steel (1918) Project Gutenberg Wikimedia Commons
Bran o den a vri yn Kernow y'n termyn eus passyes, kovskrifys war an Men Skrifa gans skrifenn "Rialobran Cunovali Fili". Dell hevel, yth esa an den henwys a-wosa hanow kowr y'n henwedhlow Mabinogion yn Kembra, Myghtern Bran, aswonnys avel Bendigeidfran.
Res yw dhe dhannvonn Tweet orth @SaturnLunacy gans an hashnos #NameSaturnsMoons erbynn 6ves mis-Kevardhu 2019.


Bys nessa prys,
Davydh Trethewey
Posted by at No comments:
Labels: , , , ,

Saturday, 10 August 2019

Ebron y'n Nos - mis-Est 2019


This is a transcript for the August 2019 'Ebron y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #444.

Ebron y’n Nos – mis-Est 2019

Dydh da.

My a wre kewsel a-dro dhe’n loor yn mis-Gortheren, mes my a ankovas neppyth. Yma hwithrell gwrys gans Eynda “Chandrayaan-2” ow mos dhe’n loor.

An hwithrell Chandrayaan-2 kyns lonch. Imaj: ISRO

Gwelesheans an lester efanvos Chandrayaan-2 yn resegva a-dro dhe'n loor. Imaj: ISRO



Yth esa an lonch an 22a mis-Gortheren dhyworth Kresen Efanvos Satish Dhawan, Sriharkota, Eynda.
An lester efander a wra entra resegva a-dro dhe’n loor a-dro dhe 20ves mis-Est hag an tirell a wra tira war an loor yn mis-Gwynngala. Yma gwrandryell henwys Pragyan gensi. An dowlenn yw dhe dira ogas dhe aghel dyghow an loor, ha gwaytys yw dhe’n tirell ha’n gwandrell durya rag 14 dydh, neb yw unn dydh war an loor. An hwithrell y honan a wra pesya yn resegva a-dro dhe’n loor, ha gwaytys yw hi dhe oberi rag bledhen.

Yth esa an loor nowydh 1a mis-Est, kynsa kwartron 7ves mis-Est, loor leun 15ves mis-Est, kwartron diwettha 23a mis-Est ha loor nowydh arta 30ves mis-Est.

Yma an kowas ster kodha Perseid an mis ma, an ughella niver anedha dhe’n 12ves mis-Est. Yma an loor y’n ebron an bledhen ma, mes possybl hwath dhe weles nebes sterennow kodha.

Yma Yow ha Sadorn hwath gweladow y’n soth wosa howlsedhes, isel yn rannevesow Scorpius ha Saggitarius.
Yma Neptun yn ranneves Aquarius, orth y enebieth dhe’n degves mis-Gwynngala, mes nyns yw gweladow dhe’n lagas nooth drefenn y vos re bell dhyworthyn. Y vraster yw 7.8, le splann ages an gwanna ster a yllyn ni gweles a-dro dhe vraster 6 yn ebron tewl. Yth yw possybl dh’y weles dre dhewweler po pellweler byghan gans mappa dh’y dhismygi dhyworth sterennow, yma gwiasva www.heavens-above.com po medhelweyth hep kost Cartes du Ciel https://www.ap-i.net/skychart/en/start da rakhenna. Hemm yw an planet a wrug an steronydh kernewek John Couch Adams dargana dre an movyans Ouranos tennys gans an planet anwelys.
Mergher yw gweladow yn bora, yn Est-North-Est kyns an howldrevel. Y’n mis ma, Mergher a wra sevel a-dro dhe unn our kyns an howl. Rag ensampel, dhe’n 15ves mis-Est, Mergher a sevel orth hanter wosa peswar ha’n howl a sevel eth mynysenn wosa hwegh. Dhe’n unnegves warn ugens mis-Est, Mergher a sevel dhe seyth mynysenn wosa hwegh eur ha’n howl dewdhek mynysenn warn ugens wosa hwegh. Mergher a wra mos a-dryv dhe’n howl dhe’n peswora mis-Gwynngala, neppyth gelwys “superior conjunction” gans steronydhyon – a yll bos “unyans gwarthav” yn kernewek. Mar kwra Mergher po Gwener mos ynter an howl ha’n norvys, henn yw “inferior conjunction” po “unyans isella”.
Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel


Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel

 
Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel

Yn mis-Gortheren yth esa nebes dydhyow pooth y’n Breten Veur hag Europ. Yth esa tempredh 38.7 C kovskrifys yn Kargront, ha tempredhow an ughella bythkweth kovskrifys yn nebes gwlasow erell yn Europ. An bern ayr tomm a wrug mos dhe’n Arktek, hag meur a rew yn Ynys Las a wra teudhi.
Lorellow yw posek rag mires orth an effeythow chanj an hin, hag an hav ma, yma tanow koswik yn lies le, y’ga mysk Portyngal ha Russi hag Alaska.

Tanow koswik yn Russi ha kommol mog euthyk bras. Dhyworth https://www.esa.int/spaceinimages/Images/2019/07/Siberian_wildfires
Bys nessa prys,
Davydh Trethewey
Posted by at No comments:
Labels: , , , , , ,

Friday, 30 May 2014

Could Bolster, Cormoran, and Tregeagle be orbiting Saturn someday?

Ever wondered who decides on names for planets, satelites of planets, and features on planets?

Well, it's the International Astronomical Union, and there is a website about it all hosted by the US Geological Survey .

That is the same body that reduced Pluto from being a major planet to a dwarf planet, in the same 2006 decision, the minor planet Ceres got an upgrade to dwarf planet.

There is often a common theme to particular areas, such as many of the moons of Saturn are named after the Titans in Greek mythology. The problem was they discovered many more satellites around Saturn in recent years, and they ran out of Titans.

Therefore the IAU started using giants from other mythologies, grouping the outer irregular satellites by their orbital parameters into the 'Inuit', 'Norse' and 'Gallic' groups, the latter including Albiorix, Erriapus, Tarvos and Bebhionn. Three of these are Gaulish names, although perhaps the IAU considers Gallic and Celtic to be equivalent, since Bebhionn is named after a characted in Irish mythology.

If we discover some more moons, perhaps the Cornish giants Bolster, Cormoran, or Tregeagle will be orbiting Saturn alongside them.

Posted by at No comments:
Labels: , , ,
Subscribe to: Posts (Atom)